Năm 2010, Thủ đô Hà Nội tròn 1000 năm tuổi. Đây là sự kiện trọng đại trong lịch sử hàng ngàn năm của nước ta. Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã ban hành Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 4-5-1998 về việc kỷ niệm 1000 năm Thăng Long (năm 1010 - 2010). Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 30/2008/CT-TTg, ngày 10-10-2008 về việc kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội và Quyết định số 795/QĐ/TTg ngày 10-6-2009 về phê duyệt Chương trình kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Thực hiện các Chỉ thị trên đây, cùng với nhiều hoạt động phong phú, đa dạng của cả nước để chào mừng Đại lễ ngàn năm Thăng Long - Hà Nội, Thành ủy TP. Hồ Chí Minh đã phối hợp với Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học “Thành phố Hồ Chí Minh hướng về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội” vào đúng ngày kỷ niệm 65 năm ngày Nam bộ Kháng chiến, tại Hội trường Thành phố Hồ Chí Minh (111 Bà Huyện Thanh Quan - Quận 3).

Cuộc Hội thảo đã tập hợp được 150 báo cáo khoa học và trên 350 người tham dự, gồm các đại biểu của một số ban, ngành, đoàn thể của Trung ương và các địa phương, các vị lão thành cách mạng, cựu chiến binh, nhân sĩ trí thức trong các giới, các tôn giáo và đông đảo các nhà khoa học của TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Huế và một số tỉnh thành Nam bộ. Cuộc Hội thảo được đón tiếp các vị đại diện lãnh đạo ba cơ quan chủ trì Hội thảo đến dự và phát biểu ý kiến, khai mạc, chào mừng và tổng kết Hội thảo.

Các báo cáo khoa học và những ý kiến phát biểu, trao đổi, thảo luận tại Hội trường đã tập trung bám sát chủ đề trọng tâm của Hội thảo, làm sáng tỏ ba mảng nội dung có mối quan hệ lôgic, mật thiết với nhau: Những giá trị truyền thống, lịch sử, đặc trưng văn hóa, con người Thăng Long - Hà Nội ngàn năm văn hiến; Sự lan tỏa văn hóa Thăng Long - Hà Nội đến vùng đất phương Nam, mối quan hệ giao lưu giữa Thăng Long - Hà Nội và Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh; Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long, TP. Hồ Chí Minh hướng về cội nguồn, về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Với chủ đề và các mảng nội dung chủ yếu trên đây, cuộc Hội thảo đã làm rõ những vấn đề cơ bản về lịch sử, truyền thống của Thăng Long - Hà Nội, đó là những giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam được hun đúc hàng ngàn năm lịch sử của dân tộc được hội tụ và phát triển “nơi trung tâm trời đất, có thể rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa Nam Bắc Đông Tây…, chỗ hội tụ quan yếu bốn phương, nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời” được bắt đầu từ tầm nhìn xa trông rộng với trách nhiệm cao cả của đức vua Lý Thái Tổ đối với dân tộc, với nhân dân. Văn vật từ mọi miền, tinh hoa của đất nước hội tụ về đây, nâng cao hơn rồi lại tỏa sáng đến mọi miền đất nước, đặc biệt là phương Nam theo chiều dài của đất nước và chiều dài lịch sử. Theo dòng chảy đó, Sài Gòn - Gia Định (TP. Hồ Chí Minh ngày nay) nhanh chóng trở thành trung tâm về nhiều mặt của khu vực, hội tụ truyền thống văn hóa của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa của khu vực và thế giới, phát triển cao thêm trên một tọa độ địa lý - lịch sử vùng đất phương Nam với những điều kiện thiên nhiên, xã hội và quan hệ giao lưu mới. Theo dòng mạch này, các tham luận đã chứng minh chân lý vĩnh hằng “Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một”, “Nam bộ là máu của máu Việt Nam”, Hà Nội - Huế - Sài Gòn như “cây một cội, như con một nhà”. Vì vậy mà tâm thế “Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long” được khắc sâu trong người dân Nam bộ, Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh qua các thời kỳ lịch sử đã được nhân lên gấp bội bằng cả những hành động, những công trình “TP. Hồ Chí Minh hướng về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội”, thấm đậm tình cảm, công sức, biểu thị đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng tri ân, khát vọng của người dân thành phố mang tên Bác Hồ vĩ đại đối với các bậc tiền nhân, các thế hệ cha ông đã có công dựng nước và giữ nước, với Thăng Long - Hà Nội, trái tim của Tổ quốc, hồn thiêng sông núi của đất nước Việt Nam anh hùng.

Để phát huy hiệu quả xã hội của cuộc Hội thảo, thiết thực góp phần giáo dục truyền thống, nâng cao niềm tự hào dân tộc, nêu cao trách nhiệm đối với Tổ quốc, với Thành phố, với Thủ đô thân yêu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, Ban Tổ chức Hội thảo tuyển chọn các báo cáo tham luận theo chủ đề Hội thảo in thành tập sách “Thành phố Hồ Chí Minh hướng về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội”. Chủ đề đó được thể hiện trong 3 phần chính là: 1) Giá trị lịch sử, văn hóa Thăng Long - Hà Nội; 2) Từ Thăng Long - Hà Nội đến Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh - sự lan tỏa và giao lưu; 3) Thành phố Hồ Chí Minh hướng về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Cách phân chia như vậy dựa vào mục tiêu, chủ đề, các mảng nội dung lớn của cuộc Hội thảo, dù có tính lôgic và theo một trật tự hợp lý, song đây cũng chỉ là tương đối bởi thực tế là giữa tiêu đề và nội dung tham luận không phải ở bài nào cũng phù hợp.

Nhân cuộc Hội thảo được tổ chức và cuốn sách “Thành phố Hồ Chí Minh hướng về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội” ra mắt bạn đọc, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh chân thành cám ơn các cơ quan khoa học và ban ngành Thành phố, Trung ương đã tích cực đóng góp trong quá trình chuẩn bị, tổ chức Hội thảo khoa học thành công và xuất bản cuốn sách này (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam, Hội Khoa học Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Văn phòng Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh…), cám ơn sự đóng góp của các nhà khoa học, các nhà quản lý, hoạt động thực tiễn đã tích cực tham gia Hội thảo.

Do hạn chế về thời gian và qui mô cuốn kỷ yếu, nên Ban Tổ chức không thể in toàn bộ các tham luận gửi đến Hội thảo. Ban Tổ chức xin cáo lỗi các tác giả của những bài tham luận chưa in trong tập sách này. Tuy nhiên, Ban Tổ chức Hội thảo xin được giữ bản quyền các báo cáo khoa học này và xin được sử dụng trong các công trình xuất bản hoặc sử dụng trong các sinh hoạt khoa học khác của các cơ quan nghiên cứu khoa học, đào tạo được phân công thực hiện cuộc Hội thảo. Một lần nữa, Ban Tổ chức Hội thảo xin cảm ơn, ghi nhận và mong muốn được tiếp tục cộng tác lâu dài với các quí vị.

Do gấp rút về thời gian và hạn chế năng lực thực hiện, cuốn sách không thể tránh khỏi những sai sót, Ban Tổ chức Hội thảo mong nhận được sự góp ý, phê bình của bạn đọc.

Chúng tôi hy vọng tập sách này sẽ góp ích nhất định trong việc tìm hiểu về đất tổ cội nguồn Thăng Long - Hà Nội, về Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh anh hùng, về sự phát triển liên tục với ý chí độc lập dân tộc, thống nhất non sông của dân tộc Việt Nam; coi đây là tấm lòng thành, bày tỏ sự tri ân, tình cảm, đạo lý uống nước nhớ nguồn của người dân Phương Nam, của Thành phố mang tên Bác Hồ vĩ đại hướng về 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, thủ đô anh hùng của dân tộc Việt Nam anh hùng.